تحفه آینشتاین

هرکس در دانشگاه دوره‌ی مقدماتی شیمی را گذرانده باشد، احتمالا با روش فریتس هابر برای تثبیت نیتروژن جوی آشنا است. هابر با مطالعه‌ی این فرایند جایزه‌ی نوبل شیمی را در سال ۱۹۱۸ از آن خود کرد، بیشتر به این دلیل که این فرایند به گسترش کودهای نیتروژنی و تغذیه‌ی جمعیت روبه‌رشد جهان کمک شایانی می‌کرد. درعین‌حال، هابر با تکمیل مواد انفجاری، که آن هم دستاورد روش ترکیب آمونیاک بود، سهم عمده‌ای در عملیات جنگی آلمان نیز داشت. او احتمالا لحظه‌ای هم تصور نمی‌کرد کارش او را به موجودی منفور تبدیل می‌کند: مسئول جنگ شیمیایی ارتش آلمان در جنگ اول جهانی و «پدر جنگ شیمیایی.» نویسنده‌ی این نمایشنامه، ورن تیسن، نامه‌های ردوبدل‌شده بین هابر و آینشتاین را در مؤسسه‌ی ماکس پلانک یافته است. این نامه‌ها دو رویکرد مختلف را به موضوع مسئولیت اجتماعی و اخلاقی دانشمند نشان می‌دهند. براساس دوستی این دو دانشمند است که نویسنده عنوان «تحفه‌ی آینشتاین» را برای کتاب خود برگزیده است؛ «تحفه» (gift)در زبان آلمانی به معنای «زهر» نیز هست. وقتی نمایشنامه را بخوانید، طعم تلخ قضیه را درخواهید یافت.