روشن نگری چیست،روشنی یابی چیست؟

کشیش پروتستان اهل برلین، یوهان فریدریش زولنر، در مقاله‏اى که در سال 1783 در مخالفت با "نکاح عرفى" نوشت به سرگشتگى‏هایى اشاره کرد که "به نام روشن‏نگرى در دل و ذهن مردم به وجود آمده است...". وى در جایى از نوشته‏اش مفهوم روشن‏نگرى را به چالش کشید و پرسید "به‏راستى روشن‏نگرى چیست". این پرسش پنهان که در پانوشت آن مقاله آمده بود، نتایج ثمربخش و ژرفى در تاریخ فلسفه بر جاى نهاد. چراکه بسیارى را بر آن داشت که پاسخى به این پرسش بدهند. بخش عمده‏اى از مقالات این کتاب همین پاسخ‏ها و بحث‏هایى هستند که در همان سده‏ى هجدهم، در پى آن‏ها درگرفتند. مقاله‏ى معروف کانت با عنوان "روشن‏نگرى چیست" نیز در پاسخ به همین پرسش نوشته شد: "روشن‏نگرى خروج آدمى‏ست از نابالغىِ به تقصیرِ خویشتنِ خود. و نابالغى، ناتوانى در به‌کارگرفتن فهم خویش است بدون هدایت دیگرى". روشنى‏یابى جنبشى است که به زبان تمثیل مى‏توان آن را به "گناه دومین" آدمى تشبیه کرد. "گناه نخستین" خوردن از میوه‏ى درخت معرفت است و "گناه دومین" آغاز معرفت‏یابىِ آدمى است با درکارآوردنِ عقلِ سنجش‏گرِ خود و دلیری‌کردنش در کاربست فهمِ خویشتن، فهم انسان و جهان، آن‏چنان که در واقع هست و نه آن‏چنان که سنت انتقادى قرن‏ها به او فراداده است و پیشینیان او پنداشته‏اند. مقاله‏هاى این کتاب در واقع دنباله‏ى منطقىِ مقاله‏هایى است که در کتاب روشن‏نگرى چیست؟ تعریف‏ها و نظریه‏ها آمده است. در این کتاب نیز بحثى پى گرفته مى‏شود که دویست و اندى سال پیش آغاز شد و هنوز هم در چارگوشه‏ى جهان ادامه دارد.