"نمیدانم چرا این روزها بیش از هر وقت دیگر به همهچیز و همهکس حسادت میکنم. احساس حسد را بهراستی توی تمام تاروپود وجودم میچشم و میبینم که چگونه تلخ و کدر و بیرمق و زشت و نکبت بار میشوم". رمان با این سطرها آغاز میشود، راوی این حسد را برآمده از تاریخ سراسر سرکوب و بیعدالتی میداند که ناآگاهی جمعی قومیاش را شکل داده، که مدام در گوشش داد میزند:"تو هیچگاه پیش نرفتی، تو هر دم فرو رفتی و عقب ماندی"..... در این جا اشاره به سطری از شعر فروغ، ما را به فرامتن میبرد تا بهطور تاریخی به این "پیش نرفتن و فرو رفتن" بیندیشیم.
شاید مهرجویی در این رمان هنوز با نقد رویکرد "عقبماندگی" که از اندیشه اروپامحوری برآمده، آشنا نبوده است یا اینکه آشنا بوده و بهعمدی انتقادی، از زبان راوی رمانش این نگرش را برملا کرده باشد؟ این پرسشی است که ابتدای مطالعه رمان، برای خواننده مطرح میشود تا در طول داستان، گوشه ذهن داشته باشدش. پرسش مهمی که بهویژه در این چند دهه اخیر، روی میز جامعهشناسی تاریخی ما باز مانده است.
این رمان هم تا حدی بیشباهت به رمان دیگر مهرجویی نیست، صرفا از این بابت که درگیری ذهن راوی با مساله هویت، مخمصههای احساسی نسل جدید و پرسش از زندگی در جامعهای "جهان سومی" را مطرح میکند. این تذکار که ما ایرانی بودن خودمان را در ممالک راقیه انکار میکنیم در متن رمان و از ذهن و زبان راوی تا آنجا پیش میرود که به غرغری ابدی در تمام رمان میانجامد. در صفحات پایانی رمان، با مرگ یکی از سرزندهترین شخصیتها مواجه میشویم که نویسنده از زبان راوی، این مرگ را به وجهی انتقادی از مدیریت جامعه برمیگرداند و آن را در نسبت با بیاعتنایی و بیتوجهی عمیق و ریشهدار به همنوع و هموطن و همسایه میداند و میگوید چطور بهخاطر همه این سهلانگاریها و معایب، منصور مرد درحالی که میتوانست زنده باشد و ته دره سقوط نکرده باشد و اینچنین بهخاطر هیچ و پوچ مرگی عبث و بیمعنا و نامجاز را لبیک نگفته باشد!