ملال گریز (ناصرالدین شاه معمار و عمارت هایش)

ناصرالدین‌شاه، با همه‌ی جدل‌های درونی و بیرونی‌اش، عصاره‌ی روح ایرانی در برهه‌ی گذار است و دوره‌ی قاجار، با همه‌ی مسئله‌ها و تناقض‌های جذابش، سرآغاز دوران معاصر در ایران. ملال‌گریز روایتی تازه از این برهه‌ی حساس در تاریخ فرهنگ ایران است که مرکزش ناصرالدین‌شاه قاجار و جهان معماری اوست؛ کسی که در جست‌وجوی جای پایی تازه در دنیای جدید، می‌سازد و خراب می‌کند و باز می‌سازد، اما آرام نمی‌گیرد. ناصرالدین‌شاهِ ملال‌گریز از تبعیدگاه خشک و رسمی‌اش در کتاب‌های تاریخ بیرون جسته و از ما می‌خواهد تا دوباره نگاهش کنیم: انسانی بازیگوش، با خرده‌ذوقی هنری، تماشاگر ریزبین جزئیات، گاه کودک‌خو و سرکش و گریزان از ملال زندگی، که از قضا در جایگاهی نشسته که خطاهایش دیگر شخصی نمی‌ماند و به سرنوشت یک سرزمین گره می‌خورد. این کتاب با کنار هم گذاشتنِ شواهد مستند، جزئیات معمارانه و تصویرهایی از زندگی روزمره فرصتی به ما می‌دهد تا ناصرالدین‌شاه را از زاویه‌ای نو ببینیم: کسی که ذوق هنری دارد، میل به نوشدن، دیدن و دیده‌‌شدن و تجربه‌ی جهانِ بیرون در او سرکش است و انگار افسردگی جایی عمیق در جانش خانه کرده. آدمی با دلبستگی‌های معمولی که مواجهه‌ی بازیگوشانه و سرخوشانه‌اش با جهان، به سبب جایگاهش در سلسله‌مراتبِ قدرت، به معماری و شهر، به ساختار سیاسی، و به حافظه‌ی جمعی ایرانیان گره خورده است. حمیدرضا پیشوایی، نویسنده‌ی کتاب، متولد سال ۱۳۶۳ و دانش‌آموخته‌ی معماری و مطالعات معماری ایران از دانشگاه شهید بهشتی است و اکنون نیز به‌عنوان عضو هیئت علمی در همین دانشگاه فعالیت می‌کند. حوزه‌ی پژوهشی و مطالعاتی او تاریخ و نظریه‌ی معماری است و به‌ویژه بر معماری و فرهنگ دوره‌ی قاجار و معماری دوران معاصر ایران متمرکز است. کتاب ملال‌گریز برگرفته از یکی از فصل‌های رساله‌ی دکتری اوست.