یگانه ای چند گونه

دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی از برجسته‌ترین فیلسوفان معاصر در سنت حکیمان مسلمان است. استاد دینانی در آخرین اثرش حاصل تجربه‌ها و تاملات و آخرین اندیشه‌ورزی‌هایش را با مخاطب کتاب در میان گذاشته است. او از خلال مطالعات وسیعش و کتاب‌های قابل‌اعتنا و متنابهی که خوانده و تحلیل کرده، نوشتارهایی به‌ظاهر چندگونه را در معرض دید خواننده قرار می‌دهد. اما در نهایت خواننده‌ی دقیق و هوشمند در می‌یابد که این نوشتارها همگی در نهایت عمق و مفهومی یگانه‌ دارند. استاد ارجمند خود درباره‌ی روش‌شناسی‌اش که جست‌وجوی وحدت در کثرت ایده‌ها و اندیشه‌هاست چنین می‌نگارد: «اگر اندیشیدن را به دریا تشبیه کنیم اندیشه‌ها انواع آن هستند. همان‌گونه که هیچ موجی از دریا تکرار موج‌های سابق بر خود نیست، هر اندیشه‌ای در انسان نیز تکرار اندیشه‌های قبل از خودش نیست. دریا واحد است ولی امواجی که در سطح آن ظاهر می‌شوند گوناگون دیده می‌شوند. اندیشیدن انسان نیز اندیشیدن است ولی با اندیشه‌هایی که نتیجه‌ی آن هستند گوناگون‌اند. اگر اندیشیدن واحد است و اندیشه‌های متعدد جلوه‌های آن هستند می‌توان گفت جهان نیز واحد است و موجوداتی که در آن تحقق می‌پذیرند از آثار و نتایج آن به شمار می‌آیند. کثرت موجودات و گوناگونی آن‌ها به وحدت جهان لطمه نمی‌زند. تقابل بین واحد و کثیر گونه‌ای از تقابل است که با همه‌ی تقابل‌های دیگر تفاوت دارد. نوشته‌ای که در اختیار خوانندگان محترم قرار دارد یگانه‌ای چندگونه است که در واقع از هدف واحد حکایت می‌کند. اگرچه به‌حسب ظاهر مطالب آن متفاوت و گوناگون است.»