فرهنگ و جامعه

اصل سازمان‌بخش فرهنگ و جامعه به گفته‌ی ویلیامز، از کشف این نکته آغاز می‌شود که مفهوم فرهنگ و چه‌بسا واژه‌ی فرهنگ در کاربردها و معناهای مدرن خود، در دوره‌ای از تاریخ بشر سر بر آورد که به عصر انقلاب صنعتی و پیامدهای دوران‌ساز آن مشهور است. این کتاب کوششی است گسترده برای پرداختن جامع به سیر تحول مفهوم فرهنگ و ادبیات، ارتباط آن با جامعه و نیز اهمیت اجتماعی، زنده و پویای فرهنگ در جهان عصر ما. کتاب، به یک مفهوم، تاریخ تطوّر و سیر تحوّل مفهوم «فرهنگ» است از نخستین سال‏های پرتب‏وتاب انقلاب صنعتی و طوفان درهم‏پیچنده‏ای که این انقلاب در زندگی بشر پدید آورد تا به امروز و آنچه اکنون بر انسان دوران مدرن می‏گذرد. تا پیش از دوره‏ی مورد بحثِ ویلیامز (1950-1780) واژه‏ی «فرهنگ» اساسا به این منظور به کار می‏رفت تا هنر و ادبیات و حوزه‏های محدود و کم‏دامنه‏ی مربوط به آن‏ها را وصف کند، امّا پس از انقلاب صنعتی و با آغازِ کار اندیشه‏ورانی چون کولریج و بِرْک، «فرهنگ»، مطابق اصطلاح ویلیامز، «به کلّ شیوه‏ی زندگی» اطلاق شد. بی‏جهت نیست که تری ایگلتون عنوان کتاب ویلیامز، فرهنگ و جامعه، را یادآورِ دو مفهوم ’گزلشافت ‘ (=جماعت، اجتماعِ در همْ برهم آدمیان) و ’گماین‏شافت‘ (= هیئت جامعه‏ی دارای نهادها، دولت ملّی، قراردادهای اجتماعی، قوانین، به تفکیک از قواعد عرفی، و …) می‏داند. امّا آنچه خود ویلیامز بدان باور دارد نه ملّت (به معنای بحث و بسیطی که تاکنون داشته است) بلکه جامعگی و تمامت جامعه است. به‌ویژه که «جامعه‏ی ارگانیک»، جامعه‏ای که مدّنظر ویلیامز است، چیزی است به‌مراتب بیش از نظمی جامعه‏‏وار (که عناصر آن به‌اجبار در کنار هم قرار گرفته‏اند و گسل‏ها و شکاف‏های طبقاتی مانع اصلی جامعگی آن است) یا نظامی صرفا اجتماعی، بلکه دقیقا جامعه‏ای همگن و به تعبیری «ملّی» است، جامعه به‌مثابه ملّت به معنای ارگانیک کلمه.